Η φτώχεια στην Ε.Ε.

Οι φτωχοί δεν κρίνουν συχνά τις εκλογές στον προηγμένο κόσμο και, ωστόσο, πρωταγωνιστούν στην τρέχουσα εκλογική εκστρατεία της Ιταλίας.

 

Ο πρώην πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ο ηγέτης της Forza Italia, πρότεινε ένα «εισόδημα αξιοπρέπειας», ενώ ο Μπέπε Γκρίλο, ο κωμικής και σκιώδης ηγέτης του Κινήματος Πέντε Αστέρων, ζήτησε επίσης ένα «εισόδημα ιθαγένειας».

Και οι δύο αυτές προτάσεις – οι οποίες συνεπάγονται γενναιόδωρες μηνιαίες πληρωμές προς τους πιο αδύναμους – είναι αμφισβητήσιμες από άποψη σχεδιασμού. Αλλά, τουλάχιστον, ρίχνουν φως στο ταχέως επιδεινούμενο πρόβλημα της εκτεταμένης φτώχειας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η φτώχεια αποτελεί μια ακραία μορφή πόλωσης του εισοδήματος, αλλά δεν είναι το ίδιο με την ανισότητα. Ακόμη και σε μια βαθιά άνιση κοινωνία, όσοι έχουν λιγότερα δεν στερούνται απαραίτητα των μέσων για να ζήσουν μια αξιοπρεπή και πλήρη ζωή. Αυτό δεν ισχύει για όσους ζουν σε συνθήκες φτώχειας, καθώς υποφέρουν από πλήρη κοινωνικό αποκλεισμό, αν δεν είναι και άστεγοι. Ακόμη και στις προηγμένες οικονομίες, οι φτωχοί συχνά δεν έχουν πρόσβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αγωνίζονται να πληρώσουν για τρόφιμα ή υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και πεθαίνουν πρόωρα.

Φυσικά, όλοι οι φτωχοί δε ζουν τόσο άθλια. Αλλά πολλοί το κάνουν, και στην Ιταλία το εκλογικό τους βάρος έχει γίνει αναμφισβήτητο. Σχεδόν πέντε εκατομμύρια ιταλοί, ή σχεδόν το 8% του πληθυσμού, αγωνίζονται για να έχουν βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Και σε μόλις μια δεκαετία, αυτή η ομάδα έχει σχεδόν τριπλασιαστεί σε μέγεθος, εστιάζοντας ιδιαίτερα στον νότο της χώρας. Ταυτόχρονα, ένα άλλο 6% ζει σε σχετική φτώχεια, που σημαίνει ότι δεν έχουν αρκετό διαθέσιμο εισόδημα για να επωφεληθούν από το μέσο βιοτικό επίπεδο της χώρας.

Η κατάσταση είναι εξίσου ανησυχητική σε ηπειρωτικό επίπεδο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2016, 117,5 εκατομμύρια άνθρωποι, ή περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού, κινδύνευαν να πέσουν στη φτώχεια ή σε κατάσταση κοινωνικού αποκλεισμού. Από το 2008, η Ιταλία, η Ισπανία και η Ελλάδα έχουν προσθέσει σχεδόν έξι εκατομμύρια ανθρώπους σε αυτό το σύνολο, ενώ στη Γαλλία και τη Γερμανία το ποσοστό του φτωχού πληθυσμού παρέμεινε σταθερό, περίπου στο 20%.

Μετά την οικονομική κρίση του 2008, η πιθανότητα να πέσει κανείς στη φτώχεια αυξήθηκε συνολικά, αλλά κυρίως για τους νέους, λόγω των περικοπών των μη συνταξιοδοτικών κοινωνικών παροχών και της τάσης στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας των εμπλεκομένων. Από το 2007 έως το 2015, το ποσοστό των ευρωπαίων ηλικίας 18-29 ετών που κινδυνεύουν να πέσουν κάτω από συνθήκες φτώχειας αυξήθηκε από 19% σε 24%. Για αυτούς ηλικίας 65 ετών και άνω, μειώθηκε από 19% σε 14%. Το ποσοστό των νέων που αντιμετωπίζουν σοβαρή υλική στέρηση, στο 12% του συνολικού πληθυσμού, είναι σχεδόν διπλάσιο από το ποσοστό των ηλικιωμένων. Όπως ανέφερε η διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κριστίν Λαγκάρντ, κατά τη συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός φέτος, οι νέοι Ευρωπαίοι «θέτουν τα όνειρά τους σε αναμονή».

Παρόλο που η τρέχουσα οικονομική ανάκαμψη θα μπορούσε να αντιστρέψει εν μέρει την τάση της φτώχειας των νέων, οι διαρθρωτικοί παράγοντες που αποτελούν το πρόβλημα θα παραμείνουν. Οι δεξιότητες των εργαζομένων μπορούν να επιδεινωθούν ανεπανόρθωτα κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας ανεργίας ή μπορεί ξαφνικά να καταστούν παρωχημένες λόγω της ταχείας εξέλιξης της τεχνολογίας. Για πολλούς φτωχούς, η επανένταξη στο εργατικό δυναμικό θα είναι είτε αδύνατη είτε θα απαιτήσει από αυτούς να εγκατασταθούν σε επισφαλείς θέσεις χαμηλού μισθού που θα τους αφήσουν ευάλωτους στην επόμενη κάμψη. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 14% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στην Ισπανία και την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια απασχολείται, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται σε συνθήκες φτώχειας.

Σε άνισες κοινωνίες, οι πόροι μπορούν να ανακατανεμηθούν από τους πλούσιους σε άλλους με προοδευτική φορολογία, νομισματικές μεταβιβάσεις και ανώτατα όρια μισθών. Αλλά η εξάλειψη της φτώχειας απαιτεί περισσότερο από την απλή αναδιανομή της οικονομικής πίτας. Οι φτωχοί πρέπει επίσης να ανασυγκροτηθούν και να επανενταχθούν σε κοινωνίες που τους ώθησαν στα περιθώρια. Τελικά, δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα πολιτικής σταθερότητας και οικονομικής δικαιοσύνης, αλλά για ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Όσον αφορά το μέλλον, τα ευρωπαϊκά κράτη πρόνοιας θα πρέπει να μεταρρυθμιστούν για να αντιμετωπίσουν τις σημερινές πραγματικότητες. Οι ηλικιωμένοι δεν είναι πλέον τα πλέον ευάλωτα από οικονομική άποψη μέλη της ευρωπαϊκής κοινωνίας, αλλά εξακολουθούν να λαμβάνουν το μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας. Οι κυβερνήσεις πρέπει να μειώσουν τις συνταξιοδοτικές παροχές υπέρ των φτωχών, των ανέργων και των νέων. Αυτές οι τρεις ομάδες, οι οποίες συχνά αλληλεπικαλύπτονται, έχουν απεγνωσμένη ανάγκη οικονομικής βοήθειας, κατάρτισης σε δεξιότητες και φιλικών προς την οικογένεια πολιτικών.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει επίσης να αναθεωρήσουν τα φορολογικά τους συστήματα ώστε οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι να συνεισφέρουν περισσότερο, να προσφέρουν φορολογικά κίνητρα σε εταιρείες που απασχολούν εργαζομένους που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και να προχωρήσουν στην καθιέρωση ενός συστήματος ασφάλισης φτώχειας σε επίπεδο ΕΕ. Και οι επιχειρηματίες και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν περισσότερο σε κοινωνικά προγράμματα στις κοινότητες όπου δραστηριοποιούνται.

Ενώ ο Μπερλουσκόνι (ο οποίος δεν μπορεί να διεκδικήσει αξίωμα) και ο Γκρίλο έχουν θέσει το πρόβλημα της φτώχειας, οι προτεινόμενες λύσεις τους δεν είναι τίποτε άλλο παρά βραχυπρόθεσμες διορθώσεις. Ένα σύστημα βασικών εισοδημάτων μπορεί να προσφέρει κάποια άμεση οικονομική βοήθεια στους φτωχούς, αλλά δε θα αντιμετωπίσει τις διαρθρωτικές αιτίες της φτώχειας. Ακόμη χειρότερα, επειδή καμία πρόταση δεν ενθαρρύνει σοβαρά τους άνεργους να αναζητήσουν προγράμματα εργασίας ή κατάρτισης, οι φτωχοί θα μπορούσαν τελικά να εξαρτηθούν για πάντα από κρατική βοήθεια. Και δεν είναι ότι οι πολιτικές αυτές να είναι ουδέτερες για τον προϋπολογισμό. Αντίθετα, θα πρέπει να χρηματοδοτούνται από πολιτικά μη δημοφιλείς αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών.

Ωστόσο, όπως κατέστησαν σαφές οι Μπερλουσκόνι και Γκρίλο, οι ηγέτες της Ευρώπης δεν μπορούν πλέον να αγνοήσουν το πρόβλημα της φτώχειας. Θα πρέπει να προσφέρουν πραγματικές λύσεις, όχι απλοϊκά σχήματα. Καθώς οι σε άγνοια ελίτ συχνά μαθαίνουν με τον δύσκολο τρόπο, οι φτωχοί δε θα υπομένουν για πάντα.

http://www.sofokleous10.gr