Η γενετική ιστορία των κατοίκων της Ελλάδας

Η γενετική ιστορία των κατοίκων της Ελλάδας

Το DNA των Ελλήνων, 

Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης

Ομότιμος Καθηγητής Γενετικής, Τμήμα Βιολογίας, Α.Π.Θ.

 

                       

Ο σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε στον ελλαδικό χώρο  πριν από 46.000 έως 59.000 χρόνια. Οι πρώτοι άνδρες που έφθασαν στην Ελλάδα από την Εγγύς Ανατολή είχαν γενετική ταυτότητα με γενεαλογικές γραμμές R και IJ, ενώ τόσο οι άνδρες, όσο και οι γυναίκες ήταν απόγονοι  γυναικών με τη μιτοχονδριακή γενεαλογική γραμμή U, της Ούρσουλας, και τη γενεαλογική γραμμή Η, της Ελένης. ΄Ενας από τους αρχαιότερους γενεαλογικούς υποκλάδους της  Ούρσουλας είναι  ο υποκλάδος U5, της Ουρανίας που έζησε κοντά στους Δελφούς. ΄Επειτα, απόγονοι της Ουρανίας και της Ελένης εξαπλώθηκαν από την Ελλάδα στην υπόλοιπη Ευρώπη τη μέση Παλαιολιθική εποχή.

      Κατά την τελευταία  περίοδο παγετώνων, όταν άρχισαν να λειώνουν οι πάγοι, άνδρες απόγονοι/φορείς των γενεαλογικών γραμμών της απλοομάδας Ι  εξαπλώθηκαν από την Ελλάδα στην  Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη. Η Ευρώπη επανααποικίστηκε επίσης από  απογόνους γυναικών  με μιτοχονδριακές απλοομάδες της Ουρανίας,  της Ελένης,  της Ουλρίκης, της Κατρίν, της Βέλντας, της Ουάντας και της Ξένιας.

    Τρεις γενεαλογικές γραμμές  σηματοδοτούν τη γενετική σύσταση των πρώιμων γεωργών που έφθασαν  τη Νεολιθική εποχή στην Ελλάδα από την Εγγύς Ανατολή.  Μοιράστηκαν τις γνώσεις τους με τους ντόπιους μεσολιθικούς κατοίκους και οι εντόπιοι τροφοσυλλέκτες υιοθέτησαν, την 7η – 9η χιλιετία π.Χ., την καινοτόμο παραγωγική γεωργία και την κτηνοτροφία. ΄Επειτα, ο ελλαδικός γεωγραφικός χώρος αποτέλεσε κέντρο μετανάστευσης πληθυσμιακών ομάδων προς την υπόλοιπη Ευρώπη, που  σηματοδοτείται κυρίως από τη γενεαλογική γραμμή EV13.

    Τη χρονική περίοδο1100/1000 π.Χ.  ξεκινάει η αποικιακή δραστηριότητα των Ελληνικών πόλεων στις ακτές της Μεσογείου και της Μαύρης θάλασσας. Τα στοιχεία της ανάλυσης του DNA δείχνουν πως οι αρχαίοι ΄Ελληνες μετέφεραν, αυτήν την περίοδο, το DNA τους και κατ’ επέκταση τον πολιτισμό τους  σε όλη την λεκάνη της Μεσογείου. Η γενετική συμβολή των Ελλήνων στη γενετική σύσταση των σημερινών κατοίκων της Σικελίας και της Νότιας Ιταλίας ανέρχεται στο 37,3% και 10% περίπου των ανδρών, αντίστοιχα.  Παρόμοια, η  Ελληνική DNA συμβολή είναι τουλάχιστον 10% στους κατοίκους  της Νότιας Γαλλίας. Αυτό σημαίνει ότι η DNA υπογραφή των Ελλήνων παρουσιάζει  αντοχή στον χρόνο και αντικατοπτρίζει την εξάπλωση των Ελλήνων την προϊστορική περίοδο στην Ευρασία και θα μπορούσε να υποστηρίξει,  μάλλον και τη συνέχεια των Ελλήνων στον γεωγραφικό χώρο και στον χρόνο.

 

Τα  γενετικά στοιχεία δείχνουν ότι:

·         Οι κλασικοί γενετικοί πολυμορφισμοί δεν αποκάλυψαν ετερογένεια στη γενετική σύσταση των κατοίκων της Ηπειρωτικής Ελλάδας (Stamatoyannopoulosetal. 1975). Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαίωσε η ερευνητική ομάδα του Τμήματος Βιολογίας του Α.Π.Θ. χρησιμοποιώντας διάφορους γενετικούς δείκτες.

·         Ο συνθετικός  γενετικός χάρτης των σημερινών πληθυσμών της Ευρασίας  αποτελεί μια εντυπωσιακή απόδειξη της  γενετικής υπογραφής των αρχαίων Ελλήνων (1000 – 500 π.Χ.) στον Ευρασιατικό χώρο. The figure on the right is the 4th principal component of variation in Europe and shows a strong cline centered in Greece.

·         Oι Έλληνες ομαδοποιούνται γενετικά με Ευρωπαϊκούς λαούς.

·         Οι ΄Ελληνες μοιάζουν γενετικά πιο στενά με τους  Ιταλούς. Οι Τούρκοι, Βούλγαροι, Σλάβοι της π.Γ.Δ.Μ. και Αλβανοί διαφέρουν στη γενετική τους σύσταση από τους Έλληνες. Επιπρόσθετα, τα γενετικά δεδομένα απορρίπτουν ως εσφαλμένη τη θεωρία του Φαλμεράυερ περί της καταγωγής των Ελλήνων.

·         Η πλειονότητα των Ελλήνων είναι απόγονοι 5 κυρίως ανδρών που χαρακτηρίζονταν από τις γενεαλογικές γραμμές  Ι, R, J, E και G, και σπανιότερα ανδρών που χαρακτηρίζονταν από άλλες γραμμές, π.χ.  H, K2 και T του χρωμοσώματος Υ. Παρόμοια, οι περισσότεροι ΄Ελληνες είναι απόγονοι  κυρίως 9 γυναικών που ήταν φορείς των γενεαλογικών γραμμών του μητρικά κληρονομούμενου μιτοχονδριακού DNA, δηλ. της: Ελένης, Βέλντας, Ισμήνης, Τάρας, Ούρσουλας, Κατρίν, Ναόμης, Ξένιας και Ουάντας.

·         Oι περισσότεροι ΄Ελληνες έλκουν την καταγωγή τους από παλαιολιθικούς/μεσολιθικούς κυνηγό-τροφοσυλλέκτες που έζησαν στην περιοχή πριν από την έναρξη της Νεολιθικής εποχής και την εμφάνιση της αγροκαλλιέργειας.

·         Η ανάλυση του DNA από λείψανα της  Νεολιθικής εποχής της Ισπανίας, αλλά και της Βόρειας Ευρώπης έδειξε ότι η γεωργία έφθασε στις περιοχές αυτές με μετακίνηση απογόνων αγροτών που είχαν ως  κοιτίδα τους την Ελλάδα.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Emeritus Professor Costas TRIANTAPHYLLIDIS
Department of Genetics, Development and Molecular Biology, School of Biology Aristotle University of Thessaloniki

Scientific Field: Genetics and Human Genetics

Education:
1959: Natural Sciences Department, Aristotle University of Thessaloniki (AUTH).  

          Scholarship throughout the studies.
1963: Honours Graduate, Natural Sciences Department, AUTH.
1971: Honours PhD at the School of Physics and Mathematics, AUTH.
1978: Postdoctoral PhD at the School of Physics and Mathematics, AUTH.

Two years training in the field of Genetics, University of Texas (USA).

Six months at the Department of Human Genetics, University of Newcastle (England) and France.

Teaching: Undergraduate level: Genetics, Molecular Biology, Animal Biotechnology, Economy and Law in Biology, Evolution and Population Genetics. Postgraduate level: Applications of genetics and biotechnology to improve health, as well as Applications of genetics and biotechnology to improve animal and plant organisms.

Lectures in the Open University of Thessaloniki (1990-2012).

Administrative: Chair, Department of Biology of the Aristotle University. Member of the Senate of AUTH. Member of the Research Committee of AUTH. Director of the Department of Genetics, Development and Molecular Biology, School of Biology, AUTH.

Research object: Plenty of innovative research programs related to molecular genetic analyses in several animal species and human populations. Study on the genetic composition of Greeks using various DNA techniques. Molecular study of hereditary diseases. Analysis of forensic cases using DNA markers. Study of the genetic composition and ways of improving and managing animal populations. Assessment of impacts of anthropogenic activities on genetic constitution of man and animal species.

Scientific Projects: Funded 31 research programs from the European Union, the Ministry of Education, the Ministry of Development, the Ministry of Agriculture, and Private agencies and Local authorities.

Publications: 117 published papers in journals, 153 conference papers, and 10 books. The scientific work is mentioned more than 2,500 times in the literature. Supervision of 11 PhDs, 7 postgraduate diploma thesis, 48 diplomat projects and 77 practical exercises training of undergraduate students.

 

 

 

 

 

 

THE GENETIC HISTORY OF INHABITANTS OF GREECE

The DNA of the Greeks


 Costas Triantaphyllidis, Emeritus Professor of Genetics and Human Genetics, Department of Biology, Aristotle University of Thessaloniki

                        
Modern man appeared in Greece from 46,000 to 59,000 years before present. The first men arrived in Greece from the Near East carrying the genealogical lineages R and IJ, and both men and women were the offspring of women with mitochondrial lineage U (Ursula), and H (Helen). One of the first genealogical sub-branches of Ursula was the U5 (Urania) who lived near Delphi. Then, offspring of Helen and Urania spread from Greece to the rest of Europe in the middle Palaeolithic era.

      During the last glacial period, when the ice began to melt, male descendants – carrying the genealogical lines of haplogroup I – spread from Greece to Central and Northern Europe. Europe repopulated also with offspring of women with mitochondrial haplogroups of U5, H, U4, K, V, W and X.

    Three lineages signal the genetic makeup of the early farmers who arrived in the Neolithic era in Greece from the Near East. They shared their knowledge with the local Mesolithic inhabitants and the local hunter-gatherers adopted the new innovative agricultural technology, during the 7th-9th millennium BC. Then, the Helladic geographical area was the place of population expansion into the rest of Europe, marked mainly by lineage E-V13.

    The period 1100/1000 BC begins the era of colonization of the Greeks to the shores of the Mediterranean and Black Sea. DNA analyses show that the ancient Greeks carried their DNA and thus their culture throughout the Mediterranean basin. The genetic contribution of the Greeks in the genetic composition of the present inhabitants of Sicily and Southern Italy stands at 37.3% and 10% in men, respectively. Similarly, the Greek DNA contribution is at least 10% of the inhabitants of southern France. This means that the DNA signature of the ancient Greeks exhibits durability and reflects the spread of Greek prehistoric period in Eurasia and it could be argued, rather the continuity of the Greeks in the Mediterranean and Caspian Sea geographical area.


The genetic data show that:

  • The classical genetic polymorphisms revealed no heterogeneity in the genetic makeup of the inhabitants of mainland Greece (Stamatoyannopoulos et al. 1975). This conclusion is confirmed by the research group of the Department of Genetics, Development and Molecular Biology of the Aristotle University, using various genetic markers.
  • The synthetic genetic map of the current populations of Eurasia is a striking proof of the genetic signature of ancient Greeks (1000 – 500 BC) in Mediterranean and Caspian Sea areas.
  • The Greeks grouped genetically with European populations.
  • The Greeks are genetically more closed to the Italians. The Turks, Bulgarians, Slavs of FYROM and Albanians differ in their genetic composition from the Greeks. In addition, the genetic data reject as false the theory of Fallmerayer about the origin of the Greeks.
  • The majority of Greeks are descendants of five men mainly characterized by the lineages I, R, J, E and G, and rarely characterized by other lines, i.e. K2 and T of chromosome Y. Similarly, most Greeks are descendants of mostly nine women carriers of genealogical lines of the maternally inherited mitochondrial DNA., i.e. haplogroups: H (Helena), V (Velda), J (Jasmine), T (Tara), U (Ursula), K (Katrine), N (Naomi), X (Xenia) and W  (Wanda).
  • The majority of Greeks are descendants from Palaeolithic / Mesolithic hunter-gatherers who lived in the region before the beginning of the Neolithic era and the emergence of agriculture.
  • DNA analysis from relics of the Neolithic age in Spain, and northern Europe showed that agriculture reached these areas by moving descendants’ farmers from Greece.